سه‌موج فیمینیسم و شاخه‌های آن. حلیمە رسولی

AddThis Social Bookmark Button

سه‌موج فیمینیسم و شاخه‌های آن. حلیمە رسولیفیمینیسم نظریه‌ا‌ی است که‌ با آن نایکسانی و بی عدالتی هایی که‌در پی تضاد جنسی به‌ وجود آمده‌آند مقابله‌ می کند. به‌ منظور بحث از فیمینیزم نخست لازم است اشاره‌ای مختصر به‌ وضیعت اقتصادی و سیاسی دشوار و اشفته‌ی آن دوران داشته‌ باشیم که‌ زنان در جهان غرب در آن به‌سر می بردند ولذا حداقل حقوق انسانی از زنان سلب شده‌ بود. به‌ عبارتی از ابتدایی ترین حق انسانی خود برخوردار نبودند. در آن دوران نه‌ تنها حق مشارکت در عرصه‌ی اقتصادی و سیاسی از آنها سلب شده‌ بود، بلکه‌ بر اساس قوانین و سنن اجتماعی اعتنایی به‌ آنان نمی شد، ضمن تضیع حق و اعمال خشونت، حق شرکت در انتخابات برای انان مشروع و جایز نبود. درهمان اوایل ظهور جنبش فیمینیستی، آن جنبش مورد هجوم و مخالفت ورزی دوجریان عظیم قرار گرفت که‌ از یک سو مخالفت مردهایی که‌ اتوریته‌ و نظارت نامتغیر خود در منزل و خارج از خانه‌ و خانوادهایشان به‌ خطر می افتاد. از سویی دیگر نیز، آن زنان سنتی که‌ از نظر فرهنگی و اجتماعی، خواهان ابقا در همان شرایط نابرابر بوده‌اند . این دو طبقه‌ که‌ به‌ انها اشاره ‌شد می پنداشتند که‌ فیمینیسم یک دشمن نوعی و ساختگی برای برهم زدن امنیت و آسایش آنان میباشد. این مفهوم در سال 1916 همچون نظریه‌ای از سوی متقاضیان و دادن حق رأی به‌ زنان معرفی شد که‌ مبانی و اصول آن از سوی حزب ملی زنان در ایالات متحده‌ آمریکا طرح ریزی و ارائه‌ شد. در ماه‌ ژانویه‌ی سال 1917 اعضای این جنبش تشکیل دادند حلقه‌ای انسانی به‌ دور کاخ سفید که‌ در نهایت این زنان توسط نیروی پلس بازداشت و روانه‌ی زندان ها شدند .

خاطرات این زنان در ایام حبس و زندانیشان بیانگر ترس و وحشت مردانی بود که‌ جایگاه‌ مستحکم خود را در خطر می دیدند. این مرحله‌ از مبارزات زنان یعنی موج اول فیمینیسم از دو دسته‌ی اصلی تشکیل شده‌ بوده‌ دسته‌ی رادیکال ها که‌ خواهان اصلاحات در تمام سازمانهای دولتی و اجتماعی بودند، همچنین دسته‌ دیگر نیز که‌ تمام نیروی خود را به‌ کسب و گرفتن حق رآی برای زنان اختصاص داده‌ بود که‌ آن دسته‌ نیز در نتیجه‌ در سال 1920 به‌ اهداف خود دست یافتند. این حق یعنی حق مشارکت در انتخابات در دورانی میسر شده‌ که‌ غلبه‌ی مردان مذهبی و هژمونی کلیسا تأثیر به‌ سزایی داشت این حق زنان انگلیسی و آلمانی دراواخر جنگ جهانی اول متحقق شد. زنان در کشورهای فرانسه‌ و ایتالیا تا اواخر جنگ جهانی دوم به‌ این هدف دست نیافتند.

موج اول باعث شد تا شرایط زنان بهبود یافته‌ و در بسی از زمینه‌ها موفقیت هایی نیز کسب نمایند. مشارکت زنان در دیگر عرصه‌ها خاتمه‌ نیافت و پس از زمان زیادی زنان توانستند در عرصه‌های عمومی چون اشتغال در ادارات دولتی فعالانه‌ شرکت جویند. در همین را ستا بود که‌ موج دوم فیمینیسم توسط زنان شکل گرفت که‌ بر مسائل و تبعیض زنان در حیطه‌ی اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی تآکید می کرد. موج دوم یکی از مؤثرترین امواج سه‌گانه‌ فیمینیسم بود . در این مرحله‌ آثار نوشتاری و ویرجینیا ولف سیمون دو بوار در بین زنان روشنفکر آنزمان بی تأثیر نبودند، سیمون دوبوار نخستین کسی بود که‌ بیش از همه‌ اندیشه‌ی فیمینیستی را در جامعه‌ رواج داد. سیمون دوبوار با تألیف کتاب جنس دوم" در سال 1949 و همچنین بتی فریدن با نوشتن کتاب " زن فریب خورده‌" در سال 1963 تآثیر بسزایی را که‌ بر به‌وجود آمدن این موج گذاشتند. اهداف این موج که‌ هنوز نیز همچنان پا برجاست، تغییر نقش سنتی زنان در محل کار و اشتغال می باشد. این موج نیز از دو بخش لیبرال و محافظه‌ کار تشکیل یافته‌ بود . هر کدام از این دو دسته‌ در مورد تعریف برابری زنان و مردان و مردان در محیط کار و خانه‌داری دارای آراء و عقاید مختص به‌ خود هستند .لیبرال های رادیکال رفتار و دیدگاهی نسبتا تندتر در مورد مردان دارند ولی رادیکالهای محافظه‌کار بر نقش سنتی زن در اداره‌ای خانواده‌ تاکید می ورزند، اما هردو دسته‌ تآثیر زیادی در وضع قوانین داشتند. انتقاد از دانشمندان ، نقد ایدئولوژی های مرسوم و تاریخی همچون مرد سالاری و قرارداد اجتماعی و مردود شهرون از زندگی مشترک در مفهوم کلی خود و تأکید بر زندگی مجردی از مهمترین دیدگاها و نظریات فیمینیست های موج دوم به‌ شمار می آمدند.
فیمینیستهای آن دوران بر داشتن ظاهری مردانه‌ در طرز پوشش و آرایش اصرار میکردند.
داشتن موهای کوتاه‌ و کشف بدون پاشنه‌ و کت شلوار ناجور و چهره‌ای بدون آرایش نمونه‌ای از یک زن فیمینیست در دهه‌ی 1970 بود.

از شروع موج سوم فیمینیسم تا به‌ آلان در کشورهای مترقی و پیشرفته‌ زمان زیادی نگذشته‌ است مبدأ این موج فیمینیسم در سال 1992 بود.‌ بر خلاف موج دوم، فیمینیست های موج سوم، بر ظاهری زنانه‌ و رفتار نرم خویانه‌ی زنان تآکید کرده‌اند . آنان معتقد هستند که‌ احیای نقش مادر و خانواده‌ دارای اهمیت فراوان و خاصی است و همچنین بر زندگی خصوصی و حفظ حریم شخصی افراد دارند. اواخر قرن بیستم نویسندگانی ظهور کردند و نویسندگانی چون دو بوار را به‌ دلیل عدم رعایت ساختار عمیق زبانی و حس انسان که‌ در نزد موج سوم مانعی بر سر راه‌ آزادی زنان محسوب میشد را مورد نقد و بررسی قرار دادند. این نویسندگان به‌ خصوصیات زنانگی و ظاهر و جسم حقیقی زنان اهمیت بیشتری میدهند و بر آن عقیده‌ هستند که‌ نویسندگان موج دوم مدام کوشیده‌اند که‌ مردان را به‌ عنوان نماد و الگویی برای زنان معرفی نمایند. موج سوم در زمینه‌های گوناگونی خود را نشان میدهد، ولی در کل در موج سوم تحولی بر سبک مبارزه‌ی فیمینیستی شکل گرفت و این بار ستایش نقش مادر و اهمیت یک زندگی توأم با آرامش بچه‌دارشدن به‌ یک بحث اصلی تبدیل شد. به‌ عبارتی دیگر از یک سو به‌ ارزش های درون جامعه‌ توجه‌ داشته‌ و از سویی دیگر در مسیر اعمال تغییر در قوانین اجتماعی قدم می نهند. فیمینیسم به‌ عنوان یک جنبش مهم و مؤثر برای مدتی بیش از یک قرن سبب شد تا چندین سبک را پیش کشیده‌ هر کدام مسیر‌ متفاوت و نظریه‌ مختص به‌ خود را دارا بودند .از قبیل: رادیکال، مارکسیستی، سوسیالیستی، لیبرال و آنارشیستی و غیره‌ که‌ هرکدام نیز به‌ نوبه‌ی خود حامل نظریه‌ و گفتمانی مختص به‌ خود هستند ، برای مثال مارکسیستها می پندارند که‌ اگر نیروی سرمایه‌داری از بین رود در نتیجه‌ مردسالاری نیز خاتمه‌ می یابد. زیرا اگر یک سیستم قانونی تولیدی در کشور وجود داشته‌ باشد. سبب به‌ وجود آمدن یک سیستم عدالت مدار اجتماعی شده‌ و بعد نیز ستم کردن به‌ زنان پایان می پذیرد. یا اینکه‌ فیمینیسم سوسیالیست که‌ بر حریم خصوصی و زندگی عمومی زنان تأکید می ورزد و معتقد است تا زمانیکه‌ مسائل و مشکلات فرهنگی و اقتصادی زنان حل نشود مشکلات زنان لاینحل باقی میماند. آنارشیست ها نیز با زن سالاری مخالفت میورزند. آنان اعلام می کنند که‌ تبعیض جنسیتی یکی از ظلم و ستمهای حاکمیت می باشد. پس تنها با برچیدن نظام مرد سالاری نمی توان گفت که‌ زنان از هر گونه‌ جور و ستم رهایی می یابد. «یورگن هابرماس» فیلسوف و جامعه‌ شناس آلمانی می گوید: ما با گفتمان میان عقاید و نظریه‌ ها بیشتر به‌ حقیقت نزدیک خواهیم شد، یک پدیده‌ی مهمی چون فیمینیسم می تواند عاملی برای شناخت واقعیت های مسئله‌ زنان و مسائل اجتماعی و انسانی دیگر باشد.
ترجمه‌: یوسف قدیری

این مقاله در شماره 578 روزنامه "کوردستان" منتشر شده، که به صورت روزنامه الکترونیکی در سایت "کوردستان و کورد" موجود میباشد.

Jnan le youtube f